Dziedzictwo niematerialne
Skrzypce podwiązane
Opublikowano
Skrzypce podwiązane to niezwykły partner dud: przewiązanie szyjki zmienia sposób gry i pozwala ich wysokiej partii wybrzmieć ponad donośnym bordunem.
Posłuchaj
Ładowanie audio… Jeśli internet jest słabszy, poczekaj chwilę albo pobierz przewodnik offline.
Nie udało się załadować audio. Sprawdź zasięg albo spróbuj pobrać przewodnik offline.
Opowieść
Dlaczego są podwiązane
Skrzypce podwiązane są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów kapeli biskupiańskiej. Ich szyjkę przewiązuje się mocno nicią lub struną. To praktyczne rozwiązanie: skraca część gryfu i pozwala wydobywać wysoką partię, dobrze słyszalną obok donośnych dud.
Źródła wskazują, że instrument pojawił się na Biskupiźnie w XIX wieku, zastępując wcześniejsze mazanki. Nie jest więc zwykłymi skrzypcami z lokalną nazwą. Jego konstrukcja i funkcja zostały dopasowane do konkretnego partnera muzycznego — dud.
Głos ponad bordunem
Gdy bąk dud utrzymuje niski ton, skrzypce podwiązane wnoszą rytmiczną odpowiedź. Nie rywalizują z dudami; pomagają zbudować całość, której potrzebuje taniec. To dobry przykład, jak w tradycyjnej muzyce forma instrumentu wynika z praktyki wspólnego grania.
Od mazanek do duetu z dudami
Źródła wiążą pojawienie się skrzypiec podwiązanych z dziewiętnastym wiekiem. Zastąpiły wcześniejsze mazanki, a ich konstrukcję dopasowano do donośnych dud. Podwiązanie szyjki skraca część gryfu i pomaga prowadzić partię o oktawę wyżej niż instrument dudziarza.
Warto słuchać obu instrumentów razem. Bąk dud daje niski, stały ton, a skrzypce wycinają w nim jasny, rytmiczny kontur. Dzięki tej relacji kapela może prowadzić śpiew i taniec.
Ciekawostka
Źródła wiążą pojawienie się skrzypiec podwiązanych na Biskupiźnie z XIX wiekiem i zastąpieniem wcześniejszych mazanek.
Praktycznie
Instrument oglądaj tylko za zgodą wykonawcy; technika i strojenie należą do wiedzy muzyków.
Powiązane miejsca
Źródła i opracowanie
Źródła:
- Krzysztof Polowczyk, Biskupiański rok obrzędowy, Krobia 2014, s. 34.
- „Muzyka i taniec Biskupizny — karta źródłowa”, dokumentacja researchu projektu.
·